Bron: Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)

Cobbengem

verhalen in steen

De oudste vermelding van 'Cobbengem' in archivalia dateert slechts van 1129, hoewel de oorsprong minstens opklimt tot de Frankische periode.

Aanvankelijk vormde Kobbegem een agrarisch domein waarvan de opbrengst in handen kwam van de Sint-Baafsabdij van Gent. Tot dit domein, waarvan de kern zich situeerde in het gebied ten zuiden van de Molenbeek in de omgeving van het huidige Torenhof, behoorde ook een kerk, ontstaan als eigenkerk en qua oorsprong vermoedelijk opklimmend tot het einde van de achtste of het begin van de negende eeuw.

Opgravingen in 2003 bevestigden sporen van deze oude Sint-Gorikskerk.

Na 974 verloor de abdij het grootste deel van haar gronden; het gebied kwam vervolgens in handen van achtereenvolgens de hertogen van Lotharingen, Brabant, en de familie de Bigardis. Kobbegem werd een leen met een eigen leen- en cijnshof.

Rond 1100 verwierven ook de abdij van Affligem gronden in het noorden van Kobbegem, waar later een nieuwe woonkern ontstond rond de (nu verdwenen) Magdalenakapel. Door oorlogsomstandigheden en de veiligere ligging verschoof de dorpskern in de 16e eeuw naar deze nieuwe locatie. De oude Romaanse Sint-Gorikskerk verviel en verdween; enkel een toponiem en een kapelletje herinneren eraan.

In de 20e eeuw werd Kobbegem steeds meer geconfronteerd met verkavelingsdruk door de nabijheid van Brussel. Ondanks deze verstedelijking behield de omgeving rond de dorpskern een landelijk karakter, met uitzondering van de zuidelijke bedrijvenzone (Broekooi). De gotische Sint-Goriks- en Magdalenakerk vormt vandaag een scherp contrast met het nabijgelegen industriële complex van brouwerij Mort Subite.

Helikoptercrash

herinnerd in stilte

Op 14/11/1988, intussen net 25 jaar geleden, werd het kleine Kobbegem even wereldberoemd door een helikopterongeval.

Het kruis met haan stond scheef op de verrotte torenspits van de kerk en moest verwijderd worden. In de plaats van een peperdure stelling tot boven te bouwen werd beslist de klus te klaren met een helikopter. Een routinejob die even misgelopen is... en als bij onwaarschijnlijk wonder met alleen maar materiële schade. 

Dit ongeval kreeg nog een staartje. Ondanks het ongeval was de windhaan verwijderd, maar na het ongeval met de helikopter was de torenhaan verdwenen. Dit heeft in het kleine dorpje in het Pajottenland aanleiding gegeven tot indianenverhalen, tot zelfs de verdenking van Jean Luc Dehaene toe. Toenmalig Minister Dehaene was een notoire verzamelaar van alles wat met "de hanen" iets te maken had...

Er is dan een klein noodhaantje teruggeplaatst, dat bij velen in het verkeerde keelgat is geschoten, niet in het minst bij oud burgemeester en toenmalig staatssecretaris Paul De Keersmaeker. De bedoeling was dus deze haan te vervangen door een waardiger exemplaar. Bij de restauratie van de kerk in april 2013 werd dan eindelijk na 24 jaar een nieuw, groter en prachtig exemplaar geplaatst.

In de afgelopen jaren, waaronder in 2023 en tijdens herdenkingsmomenten in 2024, is dit incident regelmatig opnieuw onder de aandacht gebracht in lokale media en op gespecialiseerde luchtvaartwebsites zoals Helispot. Het wordt vaak aangehaald als een voorbeeld van de risico's van precisiewerk met helikopters in bebouwde kommen. 

Restauratie Sint-Gorik- en Magdalenakerk in Kobbegem

zorg voor ons verleden

De restauratie van de kerk, gestart na de iconische helikoptercrash van 14 november 1988, waren een langdurig en uitdagend proces. De schade door de crash zelf, hoewel spectaculair, was slechts een deel van een veel groter en langer aanslepend restauratiedossier voor de gehele buitenkant van de kerk.